Choroba Wilsona - niebezpieczna choroba metaboliczna


23.11.2017

Choroba Wilsona to rzadka, ale bardzo niebezpieczna choroba metaboliczna. Jej nazwa pochodzi od nazwiska brytyjskiego neurologa, Aleksandra Kinniera Wilsona, który opisał pierwsze przypadki zachorowań w 1912 roku. Choroba Wilsona  to inaczej zwyrodnienie soczewkowo-wątrobowe, której istotą jest odkładanie się nadmiaru miedzi w narządach, głównie w wątrobie i w mózgu, a także w rogówce, sercu i nerkach. Za taki stan odpowiada nieprawidłowo działający system usuwania tego pierwiastka z organizmu (ten, który odpowiada za wchłanianie miedzi z układu pokarmowego działa prawidłowo). W konsekwencji dochodzi do uszkodzenia narządów, w których gromadzi się miedź, i stopniowego zaburzania ich pracy Choroba Wilsona jest schorzeniem uwarunkowanym genetycznie. W następstwie mutacji genu ATP7B, włączonego w regulację równowagi metabolizmu miedzi, dochodzi do nadmiernego gromadzenia tego metalu w organizmie.

Defekt genetyczny powoduje, że nadmiar miedzi wchłoniętej z przewodu pokarmowego nie jest wydalany przez wątrobę i gromadzi się w jej komórkach. Toksyczne oddziaływanie metalu prowadzi do zróżnicowanych form uszkodzenia wątroby. Z czasem komórki wątroby tracą zdolność gromadzenia miedzi i następuje jej uwalnianie do krążenia. W tym okresie choroby następuje szkodliwe oddziaływanie miedzi na ośrodkowy układ nerwowy i nerki, a także stwierdzane jest odkładanie złogów w rogówce oczu. Zwiększenie ilości miedzi w nerkach wywołuje zwykle nikłe zmiany strukturalne i niewielkie funkcjonalne.

Jednoznacznie toksyczny wpływ miedzi zaznacza się natomiast w obrębie ośrodkowego układu nerwowego z uszkodzeniem jego struktur, martwicą komórek nerwowych i, wtórnie, powstawaniem jamistości tkanki nerwowej. W okresie uwalniania miedzi do krążenia występujące zaburzenia metaboliczne krwinek mogą prowadzić do przełomów hemolitycznych – nagłego rozpadu dużej liczby erytrocytów. Bardzo rzadko obserwuje się cechy uszkodzenia mięśnia serca, gruczołów wewnętrznego wydzielania, zmiany kostne i stan zapalny stawów.

Choroba Wilsona – genetyczne uwarunkowania

Chorobę Wilsona dziedziczy się w sposób autosomalny recesywny, co oznacza, że pojawia się, gdy dziecko odziedziczy 2 kopie wadliwego genu jednocześnie po matce i ojcu. Odziedziczenie tylko 1 kopii zmutowanego genu, nie wystarczy do wystąpienia choroby Wilsona. Takie dziecko będzie jedynie nosicielem mutacji – bez widocznych objawów schorzenia. Z racji, że gen, którego uszkodzenie warunkuje chorobę Wilsona nie znajduje się na chromosomie płciowym, kobiety i mężczyźni zapadają na nią z taką samą częstotliwością. Jest to więc choroba dziedziczna, niesprzężona z płcią.  Piewsze objawy choroby mogą pojawić się we wczesnym dzieciństwie albo odwrotnie – dopiero w dorosłości. Ponadto choroba ta może przybierać różne formy, co często utrudnia diagnostykę.

Objawy choroby

W przebiegu choroby Wilsona występują przede wszystkim zaburzenia funkcji wątroby (powiększenie wątroby, stłuszczenie wątroby, zapalenie wątroby, marskość) oraz zaburzenia neurologiczne, takie jak drżenie rąk, problemy z przełykaniem, ślinotok, zaburzenia koordynacji ruchowej i chodu, zachwiania równowagi, trudności z mówieniem czy nieprawidłowe napięcie mięśni (w tym mimowolny skurcz mięśni). U chorych często stwierdza się również zaburzenia psychiczne, w postaci wahań nastrojów, problemów z koncentracją czy stanów lękowych. W młodszych grupach wiekowych uszkodzenie wątroby poprzedza o około dziesięć lat rozwój zmian w ośrodkowym układzie nerwowym. Jednak to dopiero zaburzenia neurologiczne lub psychiatryczne są zwykle pierwszymi objawami, na podstawie których rozpoznaje się chorobę Wilsona. W tym okresie stwierdzane jest już zaawansowane gromadzenie miedzi w organizmie manifestujące się, poza uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego, odkładaniem złogów w rogówce w postaci pierścieni Kaysera-Fleischera oraz, rzadziej, tzw. zaćmy słonecznikowej.

Objawy neurologiczne są podobne jak w chorobie Parkinsona:

• drżenia spoczynkowe i zamiarowe,
• sztywność mięśni,
• pląsawica (mimowolne skurcze mięśni lub grup mięśniowych, powodujące dziwaczne ruchy różnych okolic ciała i grymasy twarzy)
• ślinienie się,
• utrudnione połykanie i upośledzenie mowy.

Objawy neurologiczne występują u połowy chorych. Są one bardzo różne, ale w zasadzie dzieli się je na dwie podstawowe grupy. Symptomy tzw. zespołu czołowego to impulsywność, nieumiejętność prawidłowej oceny sytuacji czy zdarzeń, apatia, problemy z planowaniem i podejmowaniem decyzji. Objawy demencji podkorowej to spowolnienie procesu myślenia, utrata pamięci. Zaburzenia psychiczne u większości chorych łączą się z objawami neurologicznymi; występują w postaci schizofrenii, zaburzeń maniakalno-depresyjnych i nerwicy.

Objawami zmian w nerkach są krwinkomocz, białkomocz, rzadko - wapnica i kamica nerek oraz złożone zaburzenia czynności cewek nerkowych.  Zmiany w innych narządach i tkankach dotyczą gruczołów wydzielania wewnętrznego i pojawiają się rzadko. Są to: niedoczynność tarczycy i przytarczyc, zaburzenia miesiączkowania oraz powtarzające się poronienia w przypadku zajścia w ciążę. Możliwe są także zaburzenia kardiologiczne, uszkodzenia mięśni szkieletowych, układu kostnego oraz zapalenia stawów. Podwyższone ciśnienie w żyle wrotnej prowadzi do rozwoju żylaków przełyku, czyli naczyń przepełnionych krwią, które pękając mogą stanowić zagrożenie dla życia.

Na klatce piersiowej chorego mogą występować duże znamiona pająkowate (przypominają znane większości kobiet pajączki). Ich pojawianie się świadczy o przewlekłej niewydolności wątroby, co z czasem prowadzi do jej marskości, a nawet rozwoju raka. Trzeba jednak powiedzieć, że osoby cierpiące z powodu choroby Wilsona są w mniejszym stopniu narażone na rozwój raka wątroby niż osoby, u których marskość narządu rozwija się na podłożu przewlekłego zapalenia, np. z powodu zakażenia wirusami zapalenia wątroby typu B i C.

Rozpoznanie choroby Wilsona

Diagnostyka choroby Wilsona obejmuje badania laboratoryjne, które oceniają jak wygląda metabolizm miedzi w organizmie pacjenta. Najważniejsze są tu jednak badania genetyczne. Celem tych badań jest wykrycie zmian w genach, przyczyniających się do wystąpienia choroby.
W trakcie analiz ocenia się stężenie ceruloplazminy (enzym z grupy alfa2-globulin) w surowicy, stężenie miedzi w miąższu wątroby, oraz dobowe wydalanie miedzi z moczem. Korzystając z badań molekularnych dokonuje się analizy genu ATP7B. Konieczne jest też badanie okulistyczne potwierdzające obecność pierścienia Kaysera-Fleischera. Test ten wykonuje się z zastosowaniem lampy szczelinowej.
Badanie oczu jest niezwykle istotne, ponieważ występowanie marskości wątroby czy zmian neurologicznych, bez występowania pierścienia na rogówce, zwykle podważa istnienie choroby Wilsona.

Zawartość miedzi w wątrobie jest to kolejne badanie o bardzo dużej czułości jeśli chodzi o wykrywanie choroby Wilsona. Jest ono jednak inwazyjne, a materiał do badania przyżyciowo uzyskiwany jest drogą biopsji lub oceny fragmentów wątroby pobranej operacyjnie. Problemem biopsji jest również niejednorodne odkładanie się miedzi w wątrobie, szczególnie w zaawansowanej marskości wątroby (część guzków jest wolna od miedzi w badaniach histochemicznych), stąd bioptaty wątroby powinny być wielkości co najmniej 1-2 cm. Biopsja jest zabiegiem inwazyjnym, z niewielkim (ale jednak obecnym) ryzykiem ciężkich powikłań stąd uważa się, że powinna być zarezerwowana dla przypadków, w których pozwala wyjaśnić wątpliwości diagnostyczne. Biopsja wątroby zwykle nie jest potrzebna w przypadkach neuropsychiatrycznych – gdzie inne testy pozwalają postawić rozpoznanie

Badania radioizotopowe mogą być uzupełnieniem diagnostyki u osób, u których badania podstawowe metabolizmu miedzi nie pozwalają wykluczyć lub potwierdzić choroby Badanie to polega na dożylnym podaniu izotopu miedzi Cu64 lub 67 oraz ocenie poziomu izotopu w surowicy po 24 i 48 godzinach. U osób chorych zaburzone jest wbudowywanie miedzi w ceruloplazminę – stąd miedź znakowana pozostaje w wątrobie nie jest wbudowywana w ceruloplazminę i uwalniana do krwiobiegu. U osób zdrowych stwierdza się natomiast wysoki poziom miedzi znakowanej w surowicy. Ograniczeniem stosowania tej metody jest trudna dostępność izotopu miedzi.

Badanie rezonansu magnetycznego mózgu jest bardzo przydatne w diagnostyce choroby  szczególnie postaci neurologicznych, u których nieprawidłowości stwierdza się prawie u 100% pacjentów

Innymi badaniami obrazowymi o mniejszym zastosowaniu jest tomografia komputerowa (TK) mózgu oraz ultrasonografia przezczaszkowa. TK jest mniej czuła w chorobie Wilsona , w przypadkach neurologicznych stwierdzić można tu zmiany hipodensyjne w obrębie jąder podkorowych. Natomiast badanie ultrasonografii przezczaszkowej pozwala zaobserwować hiperintensywny sygnał w obrębie jąder soczewkowatych.

Rozpoznanie choroby Wilsona jest wysoce prawdopodobne, gdy:
• stężenie ceruloplazminy jest małe,
• stwierdzana jest obecność pierścienia Kaysera-Fleischera ze zwiększonym wydalaniem miedzi z moczem,
• zawartość miedzi w wątrobie przekracza 250 µg/g suchej masy.

Leczenie choroby Wilsona

Leczenie ma na celu usunięcie nadmiaru jonów miedzi z organizmu, a następnie ochronę tkanek przed ponownym gromadzeniem się metalu. Powinno być włączone bezpośrednio po postawieniu rozpoznania i kontynuowane przez całe życie, niezależnie od występowania i stopnia nasilenia objawów. Nieleczona choroba Wilsona w ciągu kilku lat prowadzi do zgonu. Dostępne metody terapii to zahamowanie wchłaniania, eliminacja miedzi z istniejących zasobów oraz, w niektórych okolicznościach, przeszczepienie wątroby. Leczenie farmakologiczne pozostaje główną metodą terapii choroby Wilsona. Leki stosowane w Polsce:

• Penicylamina -lek wiążący miedź, tworzy z nią trwałe, rozpuszczalne w wodzie kompleksy, które są następnie wydalane z moczem,
• Siarczan cynku - zmniejsza wchłanianie miedzi w jelitach oraz pobudza w wątrobie produkcję substancji, która wiąże i unieczynnia nadmiar miedzi pobieranej z pokarmem.

Niestety, głównym problemem terapii farmakologicznej są liczne i częste działania niepożądane, wymagające stałego nadzoru. Gdy dojdzie do nich, leczenie musi być przerwane. Kiedy pacjent dojdzie do siebie wznawia się leczenie, ale jego schemat jest inny. Ponowne leczenie rozpoczyna się od podania najniższej dawki leku i stopniowego jej zwiększania.

Leczeniem uzupełniającym jest leczenie dietetyczne. W chorobie Wilsona dieta powinna uwzględniać eliminację produktów bogatych w miedź, takich jak: ryby, orzechy, wątróbka, czekolada, grzyby, skorupiaki. Przy uszkodzeniu wątroby zalecana jest dieta lekkostrawna. 

Należy kontrolować jakość spożywanej wody pod kątem zawartości miedzi oraz eliminować sprzęt kuchenny zawierający miedziane elementy i mający kontakt z żywnością.

Leczenie musi trwać nieprzerwanie przez całe życie chorego, gdyż tylko ten sposób zapewnia bezobjawowy przebieg choroby. Przerwanie leczenia lub leczenie nieregularne powoduje zazwyczaj gwałtowny nawrót choroby, powrót do zdrowia jest wtedy trudny do przewidzenia. Wymagane jest kontynuowanie terapii nawet w ciąży, a jej zakończenie jest możliwe jedynie w przypadku przeszczepienia wątroby.

Osoba cierpiąca na chorobę Wilsona musi regularnie kontrolować swój stan zdrowia. Ważne są badania krwi (głównie morfologia), ocena funkcjonowania wątroby (USG), nerek (badanie moczu) oraz badania okulistyczne. Jeżeli choroba jest dobrze leczona, a stan zdrowia monitorowany, choroba nie przeszkadza w nauce czy pracy. Nie wpływa także na długość życia.

Rokowanie w chorobie Wilsona

Rokowanie w chorobie Wilsona zależne jest od wczesnego zdiagnozowania choroby, gdy nie doszło jeszcze do uszkodzenia narządów. Jeżeli leczenie zostanie rozpoczęte przed pojawieniem się objawów choroby, istnieje niemal 100% gwarancja, ze choroba się nie ujawni. Przy znacznym uszkodzeniu mózgu lub wątroby w momencie rozpoznania zmiany są zwykle nieodwracalne.

Chorobie Wilsona nie można zapobiec, można ją jedynie szybko zdiagnozować i wdrożyć odpowiednią terapię. Wykonanie badań genetycznych określających mutacje genu ATP7B będącego przyczyną choroby Wilsona pozwala uzyskać stuprocentowe rozpoznanie choroby i wczesne wdrożenie terapii warunkujące przeżycie chorego. Należy wykonać je u niemowląt i dzieci z grup ryzyka, kiedy nie doszło jeszcze do strukturalnych zmian narządów wewnętrznych oraz u dorosłych w momencie wystąpienia pierwszych symptomów choroby.


Źródła:

https://gastrologia.mp.pl/choroby/watroba/50963,choroba-wilsona

http://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/choroby-genetyczne/choroba-wilsona-przyczyny-objawy-i-leczenie_36473.html

http://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego,choroba-wilsona,artykul,1678861.html

https://zdrowegeny.pl/poradnik/choroba-wilsona-wczesne-wykrycie-klucz-sukcesu

wróć do listy newsów
Udostępnij: