Gdzie czai się Salmonella?


22.11.2017

Salmonella to rodzaj bakterii, pochodzący z rodziny Enterobacteriaceae, charakteryzujący się średnią wielkością i grupujący Gram-ujemne względnie beztlenowe pałeczki. Bakterie salmonelli są z reguły zaopatrzone w rzęski i rezydują w komórkach zarażonego organizmu. Dzieli się je na dwa gatunki: S. enterica oraz S. bongori. S. enterica dzieli się dodatkowo na setki serotypów. Istnieje ponad 2500 szczepów bakterii o nazwie S. enterica.

Rodzaj Salmonella podzielono na grupy oraz typy serologiczne. Schemat podziału pałeczek Salmonella na gatunki, podgatunki oraz typy serologiczne nazwano nazwiskami jego twórców. Jest to zatem schemat Kauffmana-Whitea, który wyróżnia następujące główne serotypy:

  • S. enteritidis, S. typhimurim, S. virchow, S. hadar – są to bakterie, które wywołują zapalenie jelita cienkiego oraz grubego. W Polsce stanowią one główną przyczynę bakteryjnych zatruć pokarmowych. Zmiany chorobowe dotyczą najczęściej przewodu pokarmowego, jednakże możliwe jest również uogólnienie procesu chorobowego. Mowa wówczas o tak zwanej posocznicy, znanej także jako sepsa, zakażeniu narządów wewnętrznych, bądź stawów.
  • S. typhi – bakteria wywołująca dur brzuszny.
  • S. paratyphi – bakteria wywołująca dury rzekome.


Po wniknięciu do organizmu, bakterie zaczynają atakować błonę śluzową przewodu pokarmowego i wytwarzają toksyny. Pałeczki salmonelli stanowią jedną z najczęściej występujących przyczyn zatruć pokarmowych. Odkrył je amerykański weterynarz, Daniel E. Salmon, kiedy w 1885 roku badał jelita świni.

Rezerwuarem bakterii są zwierzęta domowe oraz dzikie, a także gleba, nawóz, ludzie chorzy oraz nosiciele. Ważny rezerwuar pałeczek salmonella stanowią gryzonie, koty, psy, a także dzikie ptactwo. Najczęstszą przyczyną zakażenia są serowary Salmonella Enteritidis oraz Salmonella Typhimurium. Salmonella bytuje w jelitach ludzi i zwierząt, w tym ptaków, a do środowiska zewnętrznego dostaje się po wydaleniu wraz z kałem. Szczególnie często występuje u młodych zwierząt nie powodując żadnych objawów. Salmonellą można zarazić się poprzez spożywanie żywności. Może to być mięso, mleko, a w najczęstszych przypadkach są to jajka. Zatrucie może być również spowodowane zjedzeniem majonezu, lodów, kremu, tataru, czy innych potraw, do których dodawane są surowe jajka. Szczególnie ryzykowne jest jedzenie surowych lub nie dogotowanych produktów pochodzenia zwierzęcego, gdyż obróbka termiczna (gotowanie, pieczenie, ale także sparzenie jajek wrzątkiem) zabija bakterie. W wysuszonej żywności (mączka kostno-mięsna, jajka, mleko w proszku) pałeczki Salmonelli mogą przetrwać przez czas nieograniczony. lub wody zanieczyszczonej odchodami zwierzęcymi (zakażenie pierwotne). Mimo skażenia żywność ma normalny wygląd, zapach i smak. Innymi produktami, na które powinno się zwracać szczególną uwagę, są: galaretki, pasztety, pierogi, a także wszelkie, rozdrobnione przetwory mięsne. Do zatrucia salmonellą może ponadto dojść po spożyciu żywności, która jest zanieczyszczona odchodami zakażonych zwierząt, szczególnie drobiu, a także myszy i szczurów. Inną drogą transmisji choroby jest kontakt z zakażonymi zwierzętami (np. kurczęta hodowane w gospodarstwie domowym). Nosicielami Salmonelli mogą być także hodowane w domach lub żyjące dziko gady (żółwie, jaszczurki, węże).

Salmonella - objawy


Choroba, wywołana tą bakterią, a więc tak zwana salmonelloza, dotyczy znacznej liczby osób na całym świecie, co jest spowodowane przede wszystkim przemysłową hodowlą drobiu oraz przetwórstwem żywności. Pałeczki bakterii salmonella rozwijają się szczególnie w środowisku, w którym panuje ciepło, wilgoć oraz białko. W takich warunkach potrafią one żyć nawet przez kilka miesięcy, poza organizmem ludzi oraz zwierząt.

Okres wylęgania, czyli czas od spożycia zakażonego pokarmu do wystąpienia objawów, wynosi od 8 do 36 godzin. Występują dolegliwości żołądkowo-jelitowe, które mogą utrzymywać się przez kilka dni. Do najczęściej występujących objawów zalicza się zatem bóle brzucha, wymioty, nudności, biegunkę, z towarzyszącą temu gorączką. Ponadto mogą pojawić się dreszcze, uczucie osłabienia i senność. W przypadku dzieci oraz osób w podeszłym wieku wymioty oraz biegunka mogą doprowadzić do odwodnienia, a także do dość poważnych zaburzeń elektrolitowych.


W przypadku osób zdrowych zakażenie małą dawką bakterii salmonella może przebiegać bezobjawowo. Niekiedy jednak może rozwinąć się zakażenie układowe, charakteryzujące się znacznie cięższym przebiegiem choroby. Mowa wówczas o tak zwanej postaci pozajelitowej, która występuje zwłaszcza u małych dzieci, u osób w podeszłym wieku, a także w przypadku obniżonej odporności organizmu. W takich sytuacjach mogą powstawać ropnie, może także dojść do zapalenia dróg żółciowych, opon mózgowo-rdzeniowych, płuc, szpiku kostnego, stawów, kości, a także do wspomnianej wcześniej posocznicy.


W przypadku salmonellozy biegunka jest głównym objawem zakażenia, stolec jest luźny i zawiera domieszkę śluzu, czasem także krwi, w badaniu mikroskopowym obecne są w nim granulocyty. W skrajnych przypadkach może dojść do rozwoju posocznicy (sepsy). U niektórych osób zakażonych salmonellą pojawiają się:

  • bóle w stawach,
  • podrażnienie oczu,
  • bolesne oddawanie moczu.

Jest to tak zwany zespół Reitera. Może trwać miesiące lub lata i prowadzić do przewlekłego zapalenia stawów.

Salmonella - rozpoznanie

W celu ustalenia rozpoznania salmonellozy przydatne okazuje się wykonanie posiewu stolca, ewentualnie wyizolowanie bakterii z krwi lub płynów ustrojowych, takich jak mocz, płyn mózgowo-rdzeniowy i żółć. Czasem, w przypadku wątpliwości diagnostycznych, wykonuje się badania obrazowe przewodu pokarmowego, takie jak USG, RTG oraz tomografia komputerowa.


W razie wystąpienia objawów chorobowych należy natychmiast zgłosić się do lekarza. Szczególnie istotna jest szybka reakcja, gdy do zakażenia dojdzie u małych dzieci, osób starszych czy osób z upośledzeniem odporności. U osób z podejrzeniem salmonellozy lekarz zleca rutynowo badanie bakteriologiczne kału w celu potwierdzenia zakażenia pałeczką Salmonella.


Należy również próbować zidentyfikować potencjalne źródło zakażenia i w tym celu przypomnieć sobie, czy spożywało się skażoną żywność np.:

  • lody,
  • sałatkę z majonezem,
  • tatar wołowy lub cielęcy itp.


Ze względów epidemiologicznych szczególnie ważne jest to w przypadku zatrucia w punktach gastronomicznych, gdyż zakażeniu może ulec większa liczba osób. Każdy rozpoznany przypadek salmonellozy jest zgłaszany do Okręgowej Stacji Sanepidu.


Objawy salmonellozy nie są specyficzne, wiele różnych chorób może powodować biegunkę, gorączkę, bóle i skurcze jelit. Przy podejrzeniu salmonellozy konieczne jest wykonanie badania bakteriologicznego kału. Próbkę pobiera się do specjalnego pojemniczka (dostępne w aptece), wypełniając go maksymalnie do jego połowy.


W laboratorium bakteriologicznym hoduje się niewielką ilość próbki kału na specjalnych pożywkach. Po wyhodowaniu i namnożeniu bakterii wykonuje się badania i testy pozwalające na ich identyfikację. W przypadku stwierdzenia obecności pałeczek salmonelli można wykonać tzw. antybiogram, czyli badanie umożliwiające ocenę wrażliwości bakterii na rożne antybiotyki (wskazanie najbardziej skutecznego antybiotyku). Dlatego czas oczekiwania na wynik badania może być rożny, od kliku do kilkunastu dni.


W przypadku chorych leczonych antybiotykami, badanie kału powtarza się po 3 dniach od zakończenia terapii, co najmniej trzykrotnie. W przypadku wyniku dodatniego badania należy powtarzać co 2 tygodnie, aż do czasu ustąpienia nosicielstwa i wyniku ujemnego.


Przy podejrzeniu salmonellozy przeprowadza się również badania serologiczne polegające na określaniu ilości przeciwciał klasy IgM skierowanych przeciwko antygenowi O Salmonelli. Podniesiony poziom tych przeciwciał we krwi świadczy o infekcji wywołanej Salmonellą. Badanie to jest pomocnicze przy diagnozowaniu postaci żołądkowo-jelitowej salmonellozy oraz ma podstawowe znaczenie dla rozpoznania niektórych postaci pozajelitowych (zmiany ogniskowe, reaktywne zapalenie stawów). W przypadkach infekcji pozajelitowej centralnego układu nerwowego do badań wykorzystuje się także płyn mózgowo-rdzeniowy.


Salmonella - powikłania


W przypadku ostrej postaci choroby silne odwodnienie organizmu może prowadzić do niewydolności krążenia, a w skrajnych przypadkach do zgonu (zespół rzekomo-choleryczny).

W przypadku przedostania się pałeczek Salmonella z jelit do układu krążenia, bakteria może docierać do różnych narządów i powodować zmiany chorobowe zależne od lokalizacji:

  • ropnie (kości, stawy, narządy wewnętrzne),
  • zapalenia płuc,
  • dróg żółciowych,
  • stawów,
  • szpiku kostnego,
  • kości.


Salmonella - leczenie


W przypadku odpowiedniej odporności organizmu, nie jest konieczne leczenie antybiotykami, z wyjątkiem niemowląt, dzieci i osób dorosłych z obniżoną odpornością, a więc po wszelkich zabiegach operacyjnych, przeszczepach, bądź długotrwałych chorobach. W takich przypadkach istnieje bowiem ryzyko powikłań w postaci toksycznych objawów, czy zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej.


Salmonelloza ustępuje zwykle w ciągu 5-7 dni i często nie wymaga leczenia innego niż lekka dieta i picie dużych ilości płynów. Przy bardzo obfitych biegunkach zalecane jest:

  • picie roztworów elektrolitów (np. Orsolit),
  • przyjmowanie chemioterapeutyków (np. Nifuroksazyd).


Osoby z ciężką biegunką mogą wymagać nawadniania dożylnego.


Leczenie antybiotykami (ampicylina, trimetoprim-sulfametoksazol lub cyprofloksacyna) zwykle nie jest konieczne, chyba że zakażenie ma przebieg ostry i rozprzestrzenia się poza tkanki jelita.


Niektóre szczepy Salmonella wykazują odporność na określone rodzaje antybiotyków (nie giną pod ich wpływem). Odporność powstaje w związku ze zbyt częstym stosowaniem antybiotyków, głównie w ramach hodowli zwierząt, co prowadzi do przeżywania tylko niektórych bakterii (selekcja) i rozwoju szczepów opornych na dany antybiotyk. W przypadku zarażenia się takimi szczepami bakteryjnymi leczenie wymaga ustalenia antybiogramu (wzoru antybiotykowrażliwości) dla konkretnego szczepu zakażającego pacjenta.


W przypadku zatrucia salmonellą obowiązuje ścisła, lekkostrawna dieta.


Ciężki przebieg choroby wymaga hospitalizacji. W przypadku lekkiego zatrucia salmonellą, w ramach leczenia, stosuje się z reguły kilkudniową, ścisłą dietę, uzupełnianie płynów, a także zażycie węgla leczniczego. Jeżeli po upływie 2-3 dni objawy nie ustępują i nie obserwuje się poprawy u osoby chorej na salmonellę, konieczne jest zgłoszenie się do lekarza, który zaleci leczenie szpitalne oraz odpowiednią kurację farmakologiczną.


Jeszcze przez kilka tygodni lub nawet miesięcy po ustąpieniu objawów chorobowych bakterie mogą być obecne w kale pacjenta. Takie zjawisko nazywamy nosicielstwem pochorobowym albo przejściowym.


Niestety, u części pacjentów, nawet tych, u których zastosowano leczenie antybiotykiem, obecność bakterii utrzymuje się przewlekle. W takiej sytuacji wyróżniamy trzy formy nosicielstwa, w zależności od tego, w jakiej lokalizacji wykrywana jest obecność bakterii. Obserwujemy nosicielstwo:

  • żółciowe – dotyczące głównie pacjentów, u których wcześniej stwierdzono nieprawidłowości w obrębie pęcherzyka żółciowego, np. kamicę,
  • jelitowe – występujące u chorych z polipowatością lub uchyłkowatością jelita,
  • moczowe – najczęściej dotykające osoby z wadami wrodzonymi układu moczowego.


Salmonella - zapobieganie

W ramach zapobiegania salmonellozie najważniejsze są zasady dotyczące higieny osobistej i miejsca przygotowania posiłków. W celu odpowiedniej profilaktyki, należy stosować proste zasady bezpieczeństwa i higieny. Na szczególną uwagę zasługuje przede wszystkim fakt, że pałeczki salmonelli giną w temperaturze około 60-65 stopni Celsjusza. Można zatem uniknąć zakażenia, poprzez gotowanie i podgrzewanie potraw. Żywność powinna być przechowywana w niskiej temperaturze. Należy także unikać jej rozmrażania i ponownego zamrażania.


Celem zachowania pełnego bezpieczeństwa, należy wydzielać w lodówce osobne miejsca na surowy drób, pozostałe mięsa i jajka, aby nie dotykały bezpośrednio innych produktów. Konieczne jest także każdorazowe, dokładne mycie rąk po wyjściu z ubikacji, a także przed, jak i po kontakcie z ryzykowną żywnością. Zanim użyje się jajek, należy umyć ich skorupki ciepłą wodą, a następnie sparzyć je wrzątkiem.


Wspomniane wcześniej produkty, które stanowią główne źródło zakażenia bakterią salmonella, nie wolno przechowywać w temperaturze pokojowej. Po każdorazowym użyciu noży, czy deseczek do krojenia, należy dokładnie wymyć je odpowienim detergentem, a następnie wyparzyć wrzątkiem. Zdecydowanie bardziej praktyczne okażą się plastikowe deseczki do krojenia, gdyż drewniane mogą być siedliskiem pałeczek salmonelli. Konieczne jest także dokładne mycie całego kuchennego otoczenia, w tym również sprzętów i pozostałych naczyń. Częstym siedliskiem bakterii okazują się także gąbki oraz zmywaki.


W ramach profilaktyki i zapobiegania salmonellozie możemy wyróżnić zasady dotyczące higieny osobistej i miejsca przygotowania posiłków:

  • mycie rąk po skorzystaniu z toalety, a przede wszystkim przed przygotowaniem posiłków,
  • utrzymywanie w czystości blatów roboczych, naczyń, sprzętów kuchennych i całej kuchni (ulubionym siedliskiem bakterii są wilgotne gąbki i zmywaki),
  • mycie rąk po kontakcie ze zwierzętami (szczególnie ptactwo, gady, bydło), lub z ich odchodami,
  • dokładne mycie rąk po zmianie pieluszki dziecka,
  • mycie rak po dotykaniu skorupek jaj lub surowego mięsa.


Należy również przestrzegać zasad dotyczących obchodzenia się z żywnością tj.:

  • przechowywanie żywności w niskiej temperaturze,
  • zapobieganie rozmrażaniu i ponownemu zamrażaniu żywności,
  • wydzielenie miejsca w lodówce na surowe mięso i jaja tak, aby nie stykały się z innymi produktami,
  • przeznaczenie oddzielnej deski do krojenia surowego mięsa, dokładne mycie sprzętów używanych przy przyrządzaniu surowego mięsa i jaj,
  • całkowite rozmrażanie drobiu, mięsa, ryb i ich przetworów przed przystąpieniem do smażenia, pieczenia, gotowania,
  • poddawanie żywności działaniu wysokiej temperatury (gotowanie, pieczenie, duszenie), przy czym smażenie jest najmniej skuteczne,
  • mycie jaj przed rozbiciem skorupki,
  • parzenie we wrzątku (około10 sekund) jaj używanych na surowo do wyrobu potraw i deserów,
  • unikanie jedzenia lodów, sosów sałatkowych, majonezu, ciast i ciasteczek szczególnie z kremem, pochodzących od nieznanych wytwórców i przygodnych sprzedawców,
  • unikanie picia nie przegotowanego i nie pasteryzowanego mleka i jego produktów,
  • unikanie picia nie przegotowanej wody.


Aby zapobiec skażeniu żywności istotna jest:

  • poprawa higieny zwierząt gospodarskich,
  • warunków sanitarno-higienicznych w rzeźniach,
  • przy zbiorach warzyw i owoców,
  • czynności związanych z pakowaniem.


Szczególny rygor higieniczny należy zachować podczas przygotowywania posiłków dla niemowląt, dzieci, osób starszych i chorych. W przypadku karmienia niemowląt mleko matki jest najbezpieczniejszym pokarmem. Stwierdzono, że karmienie piersią zapobiega salmonellozie i wielu innym problemom zdrowotnym.


Gady (w tym żółwie) ze względu na bardzo częste nosicielstwo salmonellozy nie są zwierzętami odpowiednimi dla małych dzieci i nie powinno ich być w domu, w którym jest niemowlę. Sprzedaż żółwi, których średnica skorupy wynosi mniej niż 10 cm, została zakazana w 1970 roku w Stanach Zjednoczonych ze względu na fakt, że gady te są zidentyfikowanymi nosicielami salmonelli. Salmonella jest częścią normalnej mikroflory jelitowej żółwi, a nie sposób odróżnić zdrowego od zainfekowanego osobnika. Bakterie te występują w ich odchodach i na powierzchni wody, gdzie pływają zwierzęta. Źródła infekcji znajdują się w akwariach i na pewno mamy do czynienia z nimi, gdy bierzemy zwierzęta do rąk.

 

Źródła:

https://www.medme.pl/artykuly/dlaczego-latem-mozesz-sie-latwiej-zatruc,64927.html

https://wylecz.to/pl/choroby/choroby-zakazne/salmonella.html#

http://salmonella.pl/

https://www.medme.pl/choroby/salmonelloza,388.html

http://www.poradnikzdrowie.pl/zdrowie/uklad-pokarmowy/salmonella-objawy-zatrucie-pokarmowe-wywolane-przez-salmonelle_37975.html

 

wróć do listy newsów
Udostępnij: