Polifenole - wpływ na zdrowie


10.11.2017

Polifenole są organicznymi związkami chemicznymi występującymi w roślinach. Polifenole stanowią największą grupę naturalnych przeciwutleniaczy, które wykazują dobroczynne działanie na organizm ludzki. Większość związków zaliczanych do ich grona wykazuje silne działanie przeciwutleniające.

Ze względu na zróżnicowany charakter polifenole są dodatkowo dzielone na mniejsze grupy. Najlepiej poznaną grupą polifenoli, a zarazem najbardziej liczną, są flawonoidy. W naturze polifenole są potrzebne roślinom, w celu ochrony przed owadami, grzybami i wirusami. Pełnią różnorodne funkcje: chronią je przed działaniem patogenów i szkodliwym promieniowaniem ultrafioletowym, stanowią substraty w reakcjach biosyntez, przyciągają owady zapylające, posiadają zdolność działania jako hormony roślinne i regulatory wzrostu. Odpowiadają, między innymi, za granatowe zabarwienie owoców jagodowych oraz pomarańczowe i żółte kwiatach, owocach, nasionach, liściach, korzeniach, korze i częściach zdrewniałych, ale nie są syntetyzowane w organizmach zwierząt i ludzi. Dlatego ważnym elementem zróżnicowanej diety są warzywa i owoce w odpowiednich ilościach.

Badania wykazują, że dieta bogata w polifenole przyczynia się do obniżenia zapadalności na różne choroby. Ze względu na swoje lecznicze działanie, powszechne występowanie i łatwy dostęp związki polifenolowe budzą coraz większe zainteresowanie wśród naukowców.

Do grupy polifenoli zaliczane są kwasy organiczne pochodne kwasu dihydroksybenzoesowego i kwasu dihydroksycynamonowego, pochodne flawonu oraz flawonoidy i izoflawonoidy, pochodne stilbenu, katechiny, kumaryny, antocyjany, lignany, ligniny i wiele innych substancji. Zróżnicowana struktura polifenoli wyznacza określone kierunki ich działania. Związki polifenolowe można podzielić pod względem struktury podstawowego szkieletu węglowego na:
1. Kwasy fenolowe (pochodne kwasu benzoesowego i cynamonowego);
2. Flawonoidy, które można podzielić na podklasy:
– Flawony (apigenina, hesperydyna, luteolina);
– Flawanony (naringenina, hesperydyna, taksifolina);
– Flawonole (kwercetyna, kemferol, mirycetyna, rutyna);
– Flawanole (katechina, epikatechina, epigalokatechina);
– Izoflawony (daidzeina, genisteina, glicyteina);
– Antocyjany (cyjanidyna, malwidyna, delfinidyna).
Związki te stanowią ważną grupę antyoksydantów występujących w żywności pochodzenia roślinnego. Zawartość związków fenolowych w produktach spożywczych jest bardzo różna i zależna od szeregu czynników. W zależności od obróbki technologicznej zawartość ich w przetworzonych produktach spożywczych będzie inna niż w świeżych. Dlatego postanowiono zaprezentować występowanie tych związków w różnych produktach.

Badania wykazują, że polifenole posiadają właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe a także przeciwzakrzepowe. Działają również przeciwalergicznie i przeciwzakrzepowo. Zapobiegają chorobie niedokrwiennej serca, opóźniają procesy starzenia, wpływają pozytywnie na jakość życia. Są niezwykle skutecznym lekiem w przypadku infekcji żołądkowo-jelitowych. Posiadają nieocenione wprost znaczenie dla budowania mocy układu immunologicznego. Mają ogromną zdolność wychwytywania lub hamowania powstawania wolnych rodników. Wskutek wymienionych właściwości są zaliczane do jednych z najskuteczniejszych substancji strzegących przed chorobami nowotworowymi. Coraz więcej eksperymentów prowadzonych jest pod względem wykorzystania mocy polifenoli w zapobieganiu i terapii chorób układu krążenia, układu oddechowego i nerwowego a także cukrzycy, niektórych schorzeń narządu wzroku, otyłości i chorób nowotworowych. Przykładowo, pożądane działanie w leczeniu cukrzycy wykazuje epikatechina, występująca w zielonej herbacie. Resweratrol i kwercetyna, polifenole występujące m.in.w winogronach i czerwonym winie, chronią układ krążenia, przeciwdziałają miażdżycy, poprawiają przepływ krwi i obniżają ciśnienie. Związki takie jak epigenina i galusan epigalokatechiny (EGCG) wykazują pozytywny wpływ na ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy. Natomiast kurkumina, kwercetyna, resweratrol i EGCG działają także przeciwnowotworowo i przeciwzapalnie. Z uwagi na to, że polifenole zmniejszają działanie m.in. lipooksygenazy, hamują powstawanie i rozwój stanów zapalnych w organizmie, działają także antyagregacyjnie (hamując działanie cyklooksygenazy) i zmniejszają przepuszczalność naczyń krwionośnych, ochraniając je. Niektóre z polifenoli, jak np. hyperozyd, wykazuje działanie obniżające ciśnienie krwi.

Katechiny
obniżają stężenie cholesterolu całkowitego we krwi i frakcji „złego” cholesterolu LDL, antocyjany podwyższają frakcje „dobrego” cholesterolu HDL. Polifenole hamują także utlenianie się cholesterolu LDL, zapobiegając tworzeniu się blaszek miażdżycowych. Katechiny charakteryzują się działaniem przeciwcukrzycowym: wpływają na tworzenie się insuliny oraz intensywniejsze przekształcanie się proinsuliny w insulinę. Hamują także wytwarzanie glukozy w wątrobie, obniżając stężenie cukru we krwi.

Niektóre źródła podają, że katechiny i kwercetyna działają przeciwwirusowo na wirus HIV. Katechiny ochraniają komórki wątroby podczas wirusowego zapalenia wątroby typu A i B. Mogą także hamować szkodliwy dla zdrowia rozwój bakterii, w tym Helicobacter pylori, która przyczynia się do powstawania raka żołądka. Kwercetyna działa przeciwwirusowo na wirus opryszczki wargowej i narządów płciowych. Dostarczenie organizmowi polifenoli w diecie lub lekach roślinnych może zapobiegać takim następstwom zmian miażdżycowych jak: zawał mięśnia sercowego, udar mózgu, choroba niedokrwienna serca, starcze zwyrodnienie plamki ocznej, zaćma, choroba Alzheimera i procesy starzenia się.

Największe stężenie polifenoli występuje w skórce owoców. Głównym źródłem polifenoli w pożywieniu są owoce i warzywa, niemniej zawartość polifenoli w poszczególnych gatunkach warzyw i owoców jest zróżnicowana. Ponadto, polifenole wchodzą w skład np. zielonej herbaty, yerba mate, kakao, orzechów, ziaren i warzyw strączkowych.

Poziom polifenoli w pożywieniu jest w dużej mierze zależny od sposobu jej przechowywania oraz stosowanych technik przyrządzania posiłków. Przetwarzanie i oczyszczanie roślinnego pokarmu wpływa na obniżenie poziomu przeciwutleniających związków w pożywieniu.
Jedną z trzech grup polifenoli są flawonoidy (bioflawonoidy), które znacząco zmniejszają ryzyko zachorowania na choroby serca i układu krążenia. Związki flawonoidowe chroni nie tylko przed chorobą wieńcową, ale również przed udarem mózgu i nowotworami płuc. Spożywanie produktów pochodzenia roślinnego, które są bogate we flawonoidy oraz wypijanie około 1 lampki czerwonego wina pomaga zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób przewlekłych. Flawony występują w zielonej herbacie, miłorzębie, pietruszce (korzeń i naciowy), selerze naciowym, jabłkach, wiśniach, winogronach i cytrynach. Flawanony występują w pomarańczach i grejpfrutach. Źródła flawanoli to: jabłka, brzoskwinie, czerwone winogrona.

Flawonole
Flawonole należące do grupy flawonoidów nadają owocom żółtą barwę. Flawonole zasługują na szczególną uwagę. Ich działanie polega na hamowaniu procesu utleniania frakcji LDL cholesterolu i utrzymaniu optymalnego poziomu cholesterolu HDL. Utrzymanie odpowiedniej ilości flawonoli w diecie umożliwia poprawę profilu lipidowego oraz hamowanie tworzenia się blaszek miażdżycowych. Flawonole zmniejszają ryzyko rozwoju guzów nowotworowych. Flawonole występują w takich owocach jak: ciemne winogrona, jabłka, czarny bez, dzika róża, czereśnie, czarna porzeczka, truskawka, żurawina, aronia, czarna jagoda, malina, a także w: brokułach, żółtej cebuli, kaszy gryczanej, pomidorach, szpinaku.

Antocyjany

Antocyjany są barwnikami nadającymi owocom niebieski, fioletowy lub czerwony kolor. Najwięcej barwników rozpuszczalnych w wodzie znajduje się w niektórych jagodowych owocach. Antocyjany są bardzo wrażliwe na wysoką temperaturę oraz charakteryzują się bardzo dużą aktywnością biologiczną. Antocyjany są stosowane w leczeniu wrzodów, krótkowzroczności i kruchości naczyń krwionośnych. Wartościowe barwniki mogą też wpływać na opóźnienie rozwoju choroby wieńcowej i arteriosklerozy. Antocyjany działają przeciwzapalnie i skutecznie łagodzą stres oksydacyjny.  Proantocyjany są jedną z grup tanin. Wyróżniają się one na tle innych związków silną aktywnością przeciwutleniającą. Moc antyoksydacyjna tych związków organicznych jest około 50 razy silniejsza w porównaniu z witaminą C. Wymienione związki organiczne zapewniają ochronę przed uszkodzeniami powodowanymi przez słońce. Wpływają one także na poprawę widzenia i krążenia krwi. Antocyjany i proantocyjany występują w dużych ilościach w takich owocach jak: aronia, czarna porzeczka, truskawka, winogrona, wiśnie, bez czarny, borówka czernica, jeżyny, malina, poziomka, granat, żurawina, występują też w warzywach - czerwonej cebuli, czerwonej kapuście, burakach, bakłażanie.

Dłuższe niedobory polifenoli w organizmie mogą prowadzić do:
• pogorszenia wzroku (ze względu na zły stan naczyń włosowatych),
• chorób sercowo-naczyniowych,
• dysfunkcji aparatu ruchu,
• osłabienia mocy układu odpornościowego.
Wskazaniami do stosowania polifenoli są:
• skazy krwotoczne pochodzenia naczyniowego,
• choroba nadciśnieniowa,
• zawał serca,
• dusznica bolesna,
• cukrzyca,
• miażdżyca,
• schorzenia uczuleniowe, (katar sienny, pokrzywka, wstrząs anafilaktyczny),
• odmrożenia,
• pęcherzyca i inne.

Owoce i warzywa są bardzo istotnymi produktami w diecie człowieka. Zawierają wiele cennych witamin i składników mineralnych, ale również są źródłem innych cennych substancji o podobnym charakterze jak witaminy. Należą do nich związki polifenolowe, które najszerzej są reprezentowane przez flawonoidy. Związki te występują w różnych ilościach w owocach i warzywach i każda z grup jest charakterystyczna dla innych grup owoców i warzyw. Przetwory owocowe również zawierają związki polifenolowe, ale w znacznie mniejszych ilościach niż świeże owoce i warzywa. Na przykład soki owoce świeże będą zawierały znacznie więcej tych związków niż soki klarowane. Wyniki wielu badań wskazują, że związki polifenolowe z owoców i warzyw mają istotne znaczenie w profilaktyce wielu schorzeń. Związane jest to z silnymi właściwościami antyoksydacyjnymi tych związków. Aby zapewnić prawidłową ochronę przed stresem oksydacyjnym i zmniejszyć ryzyko wystąpienia schorzeń zwanych cywilizacyjnymi, zasadnym wydaje się włączenie do diety większych ilości owoców i warzyw w postaci surowej, nie tylko z uwagi na źródło związków polifenolowych, ale również witamin, składników mineralnych oraz włókna pokarmowego. Jak dotąd nie określono zalecanych norm spożycia tych składników, ale nie ma dowodów na to, że nadmiar może być szkodliwy dla organizmu. Substancje te nie kumulują się w organizmie i dlatego codziennie należy dostarczać pewną ich ilość w diecie.


Źródła:

http://polki.pl/dieta-i-fitness/zdrowe-odzywianie,na-czym-polega-dobroczynne-dzialanie-polifenoli,10372678,artykul.html

http://www.czytelniamedyczna.pl/3918,zwiazki-polifenolowe-w-owocach-i-warzywach.html

http://www.odzywianie.info.pl/przydatne-informacje/artykuly/art,polifenole-i-ich-wplyw-na-zdrowie-gdzie-ich-szukac.html

http://www.poradnia.pl/polifenole-znaczenie-i-wystepowanie.html



wróć do listy newsów
Udostępnij: